Upadłość konsumencka to sądowe postępowanie wobec osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej (na dzień składania wniosku), której celem jest:
– likwidacja majątku i uregulowanie zobowiązań w możliwym zakresie,
– oddłużenie niewykonanych długów poprzez plan spłaty albo umorzenie bez planu, gdy brak jest realnej zdolności płatniczej.
W ostatnich latach uproszczono dostęp do upadłości konsumenckiej:
– na etapie ogłaszania upadłości nie przesądza już o dopuszczalności wniosku zawinienie dłużnika w doprowadzeniu do niewypłacalności. Kwestia ta ma znaczenie głównie przy ustalaniu długości i warunków planu spłaty,
– procedura jest silnie cyfryzacyjna – wnioski i obwieszczenia prowadzi się przez Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ).
1) Kto może ogłosić upadłość konsumencką
– Osoba fizyczna niewypłacalna, która na dzień składania wniosku nie prowadzi działalności gospodarczej. W praktyce może to być były przedsiębiorca po wykreśleniu działalności.
– Brak „testu winy” przy samym ogłoszeniu – nawet zawinione doprowadzenie do niewypłacalności nie wyklucza ogłoszenia upadłości. Ma to znaczenie dla późniejszego planu spłaty (długość, intensywność).
2) Jak złożyć wniosek (pobierz wzór wniosku)
– Wyłącznie elektronicznie przez KRZ, na formularzu.
– Należy rzetelnie wskazać wszystkie składniki majątku, wierzycieli, zobowiązania oraz dochody i koszty utrzymania.
– Dołącza się dowody (umowy, wezwania do zapłaty, tytuły egzekucyjne, PIT-y, zaświadczenia o zarobkach/świadczeniach, dokumenty medyczne wpływające na zdolność zarobkową).
– Opłata sądowa jest stała i niska (co do zasady 30 zł).
3) Skutki ogłoszenia upadłości
– Majątek dłużnika staje się masą upadłości, zarządza nim syndyk; upadły traci prawo samodzielnego rozporządzania majątkiem.
– Wspólność majątkowa małżeńska ustaje z mocy prawa, a majątek wspólny wchodzi do masy upadłości. Małżonek ma uprawnienia w ramach zgłoszenia wierzytelności/roszczeń.
– Egzekucje i zabezpieczenia prowadzone przeciwko dłużnikowi ulegają z mocy prawa zawieszeniu i następnie umorzeniu. Dalsze zaspokojenie wierzycieli następuje wyłącznie w postępowaniu upadłościowym.
– Odsetki od wierzytelności niezabezpieczonych co do zasady przestają biec.
– Część bieżących dochodów upadłego podlega potrąceniu na poczet masy upadłości. Pozostawia się kwoty wolne oraz środki niezbędne do utrzymania upadłego i osób na jego utrzymaniu.
– Jeżeli sprzedane zostaje mieszkanie/dom upadłego, sąd może wydzielić środki na najem lokalu dla upadłego i jego rodziny. Co do zasady do 24 miesięcy.
4) Długi, które mogą/nie mogą być umorzone
– Umorzeniu podlegają co do zasady zobowiązania powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości i objęte postępowaniem.
– Nie podlegają umorzeniu m.in.: alimenty, renty odszkodowawcze (za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, śmierci), grzywny i niektóre kary administracyjne oraz zobowiązania wynikające z umyślnego przestępstwa lub wykroczenia – w zakresie orzeczeń o naprawieniu szkody.
– Wierzytelności zabezpieczone rzeczowo (np. hipoteka) są zaspokajane z przedmiotu zabezpieczenia w pierwszej kolejności. Ewentualna niespłacona reszta może wchodzić do planu spłaty i być umorzona na zasadach ogólnych.
5) Plan spłaty i oddłużenie
Po zakończeniu likwidacji majątku sąd:
– ustala plan spłaty wierzycieli (najczęściej 0–36 miesięcy), albo
– jeśli dłużnik doprowadził do niewypłacalności umyślnie lub rażąco niedbale – może ustalić dłuższy plan (do 84 miesięcy), albo
– umarza zobowiązania bez ustalania planu, jeżeli trwała, obiektywna sytuacja życiowa (np. poważna choroba, niepełnosprawność) wyklucza realne wykonywanie jakichkolwiek spłat.
– Możliwe jest warunkowe umorzenie na okres próby. Jeżeli w okresie kilku lat sytuacja życiowa poprawi się istotnie, sąd może powrócić do urealnionego planu spłaty.
6) Alternatywa: układ konsumencki
– Konsument może dążyć do zawarcia układu z wierzycielami bez ogłaszania upadłości. Postępowanie układowe konsumenckie prowadzone przez nadzorcę układu i zatwierdzane przez sąd. Bywa korzystne, gdy dłużnik ma dochód pozwalający na wyraźnie lepszą propozycję niż klasyczna likwidacja majątku w upadłości i chce ochronić kluczowe składniki majątku.
7) KRZ – jawność, doręczenia, praktyka
– Po złożeniu wniosku sprawa jest widoczna w KRZ; sąd i syndyk doręczają pisma za pośrednictwem KRZ.
– Wierzyciele zgłaszają wierzytelności elektronicznie przez KRZ w terminie wyznaczonym w obwieszczeniu. Spóźnione zgłoszenia co do zasady są dopuszczalne, ale obciążone kosztowo i „spadają” w kolejności.
– Dane o postępowaniu są jawne i wyszukiwalne (m.in. po PESEL). Mmoże to przejściowo wpływać na zdolność kredytową, najem, ocenę ryzyka przez kontrahentów.
8) Czego unikać i o czym pamiętać
– Zatajanie majątku, dochodów, wierzycieli lub fałszowanie danych może skutkować umorzeniem postępowania, odmową oddłużenia, a nawet odpowiedzialnością karną.
– Czynności rozporządzające majątkiem tuż przed upadłością (np. darowizny, sprzedaż za rażąco niską cenę) mogą zostać uznane za bezskuteczne wobec masy upadłości.
– Zaciąganie nowych zobowiązań w toku postępowania utrudnia oddłużenie – długi powstałe po ogłoszeniu upadłości nie są nim objęte.
– Alimenty trzeba regulować niezależnie od upadłości; są uwzględniane przy ustalaniu kwot wolnych i planu spłaty.
UWAGA:
– Formularz wniosku o upadłość konsumencką składa się w KRZ, a doręczenia są dokonywane elektronicznie – trzeba założyć i monitorować konto w KRZ.
– Wniosek musi zawierać m.in. pełne dane identyfikacyjne (w tym NIP, jeżeli dłużnik go posiadał w ostatnich 10 latach) oraz wskazanie miejsc położenia majątku.
– Kryterium wyszukiwania danych osoby fizycznej w KRZ jest numer PESEL; w braku PESEL – odpowiednie dane dokumentu tożsamości (np. paszport).
– W szczególnych wypadkach (np. ponowna upadłość w okresie 10 lat od poprzedniego oddłużenia) sąd może oddalić wniosek, chyba że przemawiają za tym względy słuszności i humanitaryzmu.
– W toku innych postępowań cywilnych, które dotyczą podstaw długów upadłego (np. spory o nieważność umów), sądy co do zasady mogą orzekać, o ile nie narusza to przepisów właściwych dla postępowania upadłościowego. Rozstrzygnięcia te wpływają następnie na masę upadłości i plan spłaty.
PODSTAWA PRAWNA
Najważniejsze regulacje:
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (p.u.), w szczególności:
– art. 10–13 p.u. – definicja i przesłanki niewypłacalności (niewypłacalność to utrata zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Istnieje domniemanie niewypłacalności przy opóźnieniu przekraczającym 3 miesiące),
– dział dotyczący osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (art. 4911 i nast.) – tryb „konsumencki”, plan spłaty, umorzenie zobowiązań, skutki majątkowe, zasady likwidacji,
– art. 124 i nast. p.u. – skutki dla małżeńskiej wspólności majątkowej (z dniem ogłoszenia powstaje rozdzielność majątkowa. Majątek wspólny wchodzi do masy upadłości,
– art. 342a p.u. – wydzielenie środków na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych upadłego. Co do zasady środki na najem lokalu na okres do 24 miesięcy po sprzedaży mieszkania/domu.
Przepisy o KRZ (m.in. ustawa o Krajowym Rejestrze Zadłużonych oraz akty wykonawcze) – wnioski i doręczenia elektroniczne, jawność danych:
– wnioski składa się przez KRZ na urzędowych formularzach; doręczenia są dokonywane elektronicznie na konto w KRZ,
– możliwe jest wyszukiwanie spraw upadłościowych po numerze PESEL dłużnika (zachowana jest szeroka jawność danych o postępowaniu w KRZ).
Wybrane wymagania formalne wniosku o ogłoszenie upadłości (składanego przez konsumenta) – wniosek na formularzu obejmuje m.in.:
– dane identyfikacyjne (imię, nazwisko, adres, PESEL; także NIP, jeżeli dłużnik posiadał go w ciągu ostatnich 10 lat),
– wskazanie miejsc, w których znajduje się majątek dłużnika,
– wykaz majątku z oszacowaniem wartości,
– listę wierzycieli i wierzytelności (z terminami wymagalności, zabezpieczeniami),
– informacje o toczących się postępowaniach egzekucyjnych, sądowych i administracyjnych,
– dane o dochodach i kosztach utrzymania,
– informacje o istotnych czynnościach prawnych z ostatnich lat (np. darowizny, sprzedaż znacznego majątku).
– Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – opłata stała od wniosku o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej (co do zasady 30 zł).
DODATKOWO WARTO WIEDZIEĆ:
Sądy akcentują, że ogłoszenie upadłości konsumenckiej nie wyłącza możliwości dochodzenia przez konsumentów ustalenia nieważności umów (np. kredytowych) przed sądami powszechnymi, jeżeli rozstrzygnięcie ma znaczenie dla składu i wielkości masy upadłości lub dla planu spłaty. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której do masy trafiają świadczenia z umów nieważnych, a ochrona konsumencka staje się iluzoryczna.
– Podkreśla się, że do czasu prawomocnego ustalenia planu spłaty (lub decyzji o umorzeniu bez planu), postępowania cywilne mogą toczyć się w niezbędnym zakresie, o ile nie naruszają wyłącznych kompetencji sędziego-komisarza i syndyka oraz nie zmierzają do egzekwowania roszczeń poza reżimem upadłościowym.
– W praktyce rodzinnej i alimentacyjnej sądy przypominają, że świadczenia alimentacyjne nie podlegają umorzeniu w upadłości, a potrzeby rodziny i niezbędne koszty utrzymania dłużnika są uwzględniane zarówno przy zajęciach, jak i przy kształtowaniu planu spłaty.
Jeśli potrzebujesz:
1) konsultacji w swoim szczególnym przypadku, lub innym niż opisany powyżej,
2) profesjonalnego pełnomocnika, który będzie Cię reprezentował w tej drodze,
3) przeanalizowania, które z Twoich zobowiązań mogą zostać umorzone i oszacować możliwy horyzont planu spłaty,
4) pomocy w opracowaniu wniosku i odpowiedzi na typowe wezwania sądu/syndyka,
– umów się na poradę prawną tutaj:
https://wyszukiwarka.legal/?post_type=hp_listing&latitude=&longitude=&_category=&s=&location=&_dates%5B%5D=&_dates%5B%5D=